انقلاب, صنعتی, چهارم,، تهدید,ها و فرصت ها

یکی از موضوعات جذاب و در عین حال یکی از مهم xadترین چالشxad های پیش روی کشور بحث انقلاب, صنعتی, چهارم, می xadباشد، انقلاب,ی که بر پایه فناوری دیجیتال استوار است و به لحاظ مقیاس و دامنه پیچیدگی بسیار متفاوتxadتر از آن چیزیxadست که بشریت به واسطه انقلاب,xad های صنعتی, پیشین تجربه کرده است.

چکیده نشست پژوهشی:

• انقلاب, صنعتی, چهارم, از سال 2015 میلادی آغاز شده و در سال 2030 به نقطه اوج خود خواهد رسید.
• جهان تاکنون 5 انقلاب, فناورانه را در قالب سه انقلاب, صنعتی, پشت سر گذاشته است.
• ایجاد تغییرات عمیق و نظامxadمند و همچنین ایجاد نابرابری وجه تمایز انقلاب, صنعتی, چهارم, از دیگر انقلاب, xadها است.
• انقلاب, صنعتی, چهارم, با تغییر در سه حوزه فیزیکی، دیجیتال و زیستی روبه xadرو است.
• انقلاب صنعتی, چهارم, بیشترین تأثیر را بر سه حوزه اقتصاد، کسب و کار و دولت xadها خواهد داشت.

پژوهش خبری صدا وسیما: یکی از موضوعات جذاب و در عین حال یکی از مهم xadترین چالشxad های پیش روی کشور بحث انقلاب صنعتی, چهارم, می xadباشد، انقلابی که بر پایه فناوری دیجیتال استوار است و به لحاظ مقیاس و دامنه پیچیدگی بسیار متفاوتxadتر از آن چیزیxadست که بشریت به واسطه انقلابxad های صنعتی, پیشین تجربه کرده است. در این انقلاب، به واسطه تغییرات برافکن، تحولات عمیقی در سایر بخشxad های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به وجود خواهد آمد که در نهایت با نوعی جابه xadجایی تمدنی همراه خواهد بود. آنxadطور که کلاوس شواب[1] در کتاب انقلاب صنعتی چهارم,، براساس پیشxad بینی کارشناسان مطرح کرده این انقلاب از سال 2015 میلادی آغاز شده و در سال 2030 به نقطه اوج خود خواهد رسید و از آنجا که سرعت این انقلاب بسیار بیشتر از انقلابxad های پیشین است، رهبری جهانی در آینده متعلق به کشورهایی است که بتوانند از ظرفیت xadها و فرصت xadهای پیش آمده به واسطه این انقلاب نهایت بهره را ببرند. اهمیت، جایگاه و تأثیر این انقلاب در سایر حوزهxad ها جامعه از جمله حوزه اقتصادی، گروه اقتصاد پژوهش خبری را بر آن داشت تا در نشستی[2] با دکتر روحxadالله ابوجعفری، مدیر گروه اقتصاد دانشxad بنیان پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست جمهوری، ابعاد، ویژگی xadها و تأثیرات انقلاب صنعتی چهارم, را در بخشxad های مختلف و همچنین، وضع ایران را در استفاده از ظرفیت xadهای این انقلاب در راستای اهداف بلندمدت منطقهxad ای و جهانی خود مورد بحث و بررسی قرار دهد.

بررسی تاریخی رشد اقتصادی دنیا

قبل از ورود به بحث انقلاب صنعتی چهارم,، برای پی بردن به اهمیت این انقلاب و تغییر و تحولات اقتصادی که به واسطه آن ایجاد خواهد شد، بررسی سیر تاریخی رشد اقتصادی دنیا و تأثیر انقلابxadهای صنعتی بر افزایش یا کاهش این رشد، قابل توجه است. در این رابطه، در سال 2013 پژوهشی انجام شده است که در آن رشد اقتصادی دنیا را از حدود 1000 سال پیش از میلاد تا سال 2000 میلادی برآورد کردهxad اند. یافته xadهای این پژوهش نشان می xadدهد، از 1000 سال پیش از میلاد تا قرن 18 میلادی رشد اقتصادی دنیا تقریباً یک روند ثابت را میxad پیموده و تغییرات محسوسی در آن مشاهده نمیxad شود، اما با ظهور و بروز اولین انقلاب صنعتی در اواسط سده هیجدم میلادی، رشد اقتصادی با یک شیب صعودی به حرکت خود ادامه می xadدهد که در واقع، این موضوع یک نقطه عطف تاریخی مهم در تحولات اقتصادی بشر به شمار می xadرود و دانشمندان علوم مختلف نیز همواره درصدد بودهxad اند پاسخxad های مناسبی به چرایی این تغییر ناگهانی و اتفاق دهند. علاوه بر این، به واسطه شکلxad گیری انقلاب صنعتی اول و انقلابxad های بعد از آن، مسئله مهم دیگری در جهان بروز یافت که آن ایجاد نوعی واگرایی بین کشورها به واسطه این انقلابxad ها بود و جهان را به کشورهای توسعه یافته، در حال توسعه و توسعه نیافته تقسیم کرد.

تاریخ رشد اقتصادی دنیا

موضوع دیگری که در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته، تغییر حوزهxad های تمدنی و جابهxad جایی قدرت در این حوزه xadها به واسطه تغییرات در رشد تولید ناخالص داخلی آنها بین سالxadهای یک تا 2003 میلادی است؛ بدین صورت که، در سال یک میلادی، حدود 33 درصد از تولید ناخالص جهانی مربوط به حوزه تمدنی هند، حدود 15 درصد مربوط به حوزه تمدنی خاورمیانه، حدود 25 درصد مربوط به حوزه تمدنی چین، حدود 15 درصد مربوط به حوزه تمدنی اروپا بوده و سهم حوزه تمدنی آمریکا نیز در رشد تولید ناخالص داخلی جهان تقریباً صفر بوده است. اما با شکلxad گیری انقلاب صنعتی اول، جابه xadجایی تمدنxadها نیز آغاز میxad شود و آمریکا و اروپا با سرعت به رشد خود ادامه می xadدهند، در حالیxadکه حوزهxad های تمدنی خاورمیانه و هند بعد از انقلاب صنعتی اول رشد منفی را تجربه میxad کنند و تقریباً این روند تا دهه 1970 میلادی ادامه می xadیابد. اما بعد از آن و در عصر انقلاب صنعتی سوم با مسئله کاهش رشد روبهxad رو میxad شویم. به عبارت دیگر، در 50 سال اخیر کاهش رشد اقتصادی یکی از موضوعات جدی برای اقتصاد کشورها و در نهایت اقتصاد جهان بوده است. بنابراین، مرور این سیر تاریخی نشان می xadدهد که بروز و ظهور انقلابxad های صنعتی با توجه به ماهیت و ویژگیxad هایشان تا چه اندازه میxad توانند در رشد اقتصادی و یا کاهش رشد دنیا تأثیر بگذارد.

تغییرات تمدنی تحت تأثیر رشد اقتصادی دنیا

تغییرات نرخ بهره xadوری در جهان

مسئله مهم دیگری که به خوبی تأثیر انقلاب xadهای صنعتی را بر اقتصاد دنیا نشان می xadدهد، مسئله بهره xadوری است. در اقتصاد سه نوع بهره xadوری قابل محاسبه است، بهرهxad وری نیروی کار، بهره xadوری سرمایه و بهرهxad وری کل عوامل تولید.[3]

در این میان، بهره xadوری نیروی کار یکی از موضوعات مهمی است که کشورها همواره برای رشد اقتصادی خود به آن توجه داشتهxad اند که آمارها نشان میxad دهد با تغییر و تحولات در انقلابxad های صنعتی، رشد بهرهxad وری نیروی کار نیز دچار تغییر شده و در یک دهه اخیر رشد بهرهxad وری نیروی کار اقتصادهای پیشرفته دنیا با کاهش مواجه شده است. حال اگر، نماد اقتصاد کشورها را اقتصاد آمریکا در نظر بگیریم، این تغییر بهره xadوری در بخش غیر کشاورزی آمریکا رخ داده و در صنایع کارخانهxad ای مسئله کاهش بهرهxad وری جدیxadتر بوده است. بنابراین، این مسئله هم از موضوعات مهمی است که ارتباط مستقیم تحولات انقلاب صنعتی را با تغییرات در بهرهxad وری نیروی کار نمایان می xadسازد و در انقلاب صنعتی چهارم این موضوع جدیxadتر و پررنگxadتر خواهد شد.

روند رشد بهره xadوری نیروی کار دنیا

تغییرات نرخ بهره xadوری در آمریکا

مروری بر ویژگیxad های انقلاب xadهای صنعتی

انقلابxad ها با تغییر و تحولات بنیادین و عمیق در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی گره خورده xadاند و دامنه و شتاب تغییر در آنها نیز با توجه به ویژگیxad های آنها متفاوت است. انقلابxad های صنعتی از جمله انقلاب xadهای تحولxad ساز و اثرگذار در زندگی بشر بودهxad اند که از نیمه دوم قرن هجدهم میلادی متولد شدند و تا پیش از آن جهان تنها انقلاب کشاورزی را تجربه کرده بود که به واسطه آن فرآیند تولید غذا بهبود یافته و فعالیت حیوانات و انسانxadها برای برآوردن اهدافی از قبیل تولید، حمل xadونقل و ارتباطات با یکدیگر ترکیب شده بود. در واقع، بعد از انقلاب کشاورزی و از نیمه دوم قرن هجدهم جهان شاهد 5 انقلاب فناورانه بوده که در قالب کلی سه انقلاب صنعتی بروز و ظهور یافتهxad اند؛ این انقلابxad های فناورانه و حوزه xadهای تغییر در آنها عبارتند از :

حال برای آنکه بدانیم این انقلاب xadهای فناورانه چگونه به انقلاب صنعتی تبدیل شدهxad اند، باید گفت وقتی که مجموعه xadای از فناوری xadها در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی رسوخ میxad کنند و تحول بنیادین در ابعاد وسیع، در زندگی اجتماعی بشر ایجاد می xadشود، انقلاب فناورانه تبدیل به انقلاب صنعتی شده است. براساس این تعریف، تاکنون تحولات بنیادین به واسطه انقلابxad های فناورانه در سه دوره، سه انقلاب صنعتی را رقم زده xadاند و انقلاب صنعتی چهارم را نیز پیشxadروی جهان قرار دادهxad اند. در واقع، قدرت موتور بخار و انرژی آبی، به شکلxad گیری کارخانه و تولید مکانیکی منجر شد و انقلاب صنعتی اول را در سال 1784 رقم زد. سپس، قدرت ارتباطات و اطلاعات به کمک فناوریxad های پیشین میxad آید و امکان تولید انبوه و فتح بازارهای جهانی را به وجود می xadآورد که منجر به شروع انقلاب صنعتی دوم از سال 1870 می xadشود. انقلاب صنعتی سوم نیز در سال 1969، با استفاده از فناوری IT و ICT شکل میxad گیرد و تحولات عمیقی در تولید، ماهیت نیروی کار، ارتباطات و اطلاعات و ... به وجود می xadآورد. حال، در عصری قرار داریم که سرعت فناوری بسیار بیشتر از گذشته شده است و ترکیب فناوریxad های مختلفی مثل IT، ICT، فناوری xadهای فضایی، هوش مصنوعی و ... در حال ایجاد تغییراتی جدی، نظامxadمند و عمیق در زندگی بشر هستند. اگرچه برخی معتقدند که تحولات فناورانه ایجاد شده بخشی از انقلاب صنعتی سوم هستند، «اما کلاوس شواب[4]، مؤلف کتاب انقلاب صنعتی چهارم به سه دلیل معتقد است که انقلاب چهارم و مجزایی در جریان است:

• سرعت: برخلاف انقلابxad های صنعتی قبلی، انقلاب صنعتی چهارم به جای سرعت خطی از سرعت نمایی برخوردار است. این موضوع حاصل جهان چندوجهی و عمیقاً در هم تنیدهxadای که ما در آن زندگی می xadکنیم و این واقعیت است که فناوریxad های نوین موجب تولید فناوریxad های جدیدتر و توانمندتر می xadشوند.
• گسترده و عمیق: انقلاب صنعتی چهارم بر انقلاب دیجیتال مبتنی است و ترکیبی از فناوری xadهای مختلف ایجاد میxad کند که منجر به تغییر الگوهای بی xadسابقه در بخش xadهای اقتصاد، کسب xadوکار و جامعه به صورت جداگانه می xadشود. این انقلاب نه تنها «چیستی» و «چگونگی» انجام کارها، بلکه هویت ما را تغییر میxadدهد.
• تأثیر سیستمی: این انقلاب شامل تحول کلی سیستمxad ها در تمام کشورها (و داخل هر یک از کشورها)، شرکت xadها، صنایع و جامعه به صورت کلی است.»[5]

ویژگی xadهای انقلاب صنعتی چهارم

انقلاب صنعتی چهارم دو ویژگی اصلی دارد که این انقلاب را از دیگر انقلابxadهای صنعتی متمایز میxadکند:

• تغییرات عمیق و نظامxadمند: اگر شهر دیترویت آمریکا را نماد انقلاب صنعتی سوم در نظر بگیریم، مشاهده میxad کنیم که سه شرکت بزرگ خودروسازی این شهر با 1.2 میلیون کارمند، فروشی معادل 250 میلیارد دلار داشتند، اما اگر سیلیکونxadولی با شرکت xadهای مطرحی همچون مایکروسافت، اپل، گوگل، و ... نماد انقلاب صنعتی چهارم باشد، مشاهده میxad کنیم که سه شرکت بزرگ این شهر با 137 هزار کارمند، فروشی معادل 247 میلیارد دلار دارند. بنابراین، یک تحول عظیمی در حال رخ دادن است که تأثیرات شگرفی در اقتصاد و اشتغال دارد.
• ایجاد نابرابری: ویژگی دیگری که انقلاب صنعتی چهارم را متمایز می سازد، گسترش نابرابری بین اقتصادxadها است؛ بدینxad صورت که به واسطه فناوریxad های ایجاد شده در این انقلاب، کارکنان دانشی با دستمزدxadهای بالا در برابر کارکنان غیر دانشی قرار میxadگیرند که این امر باعث از بین رفتن بسیاری از مشاغل خواهد شد. وجه دیگر این نابرابری مربوط به صاحبان پلتفرم در برابر کاربران پلتفرم است. به عبارت دیگر، قدرت در آینده از آن کسانی است که صاحب پلتفرم هستند و نه کاربر صِرف آن. چراکه، یکی از موضوعات اصلی در انقلاب صنعتی چهارم پلتفرم xadها هستند که به واسطه در کنار هم قرار گرفتن چند فناوری نیاز را به امکان متصل می xadکنند، یعنی مصرف کننده به تولید کننده وصل میxad شود.

حوزه xadهای تغییر در انقلاب صنعتی چهارم

انقلاب صنعتی چهارم با تغییرات بنیادین در سه حوزه اصلی شکل میxad گیرد که این سه حوزه عبارت است از:

در واقع، این سه حوزه در تعامل با یکدیگر قرار دارند و علاوه بر آنکه هر کدام از آنها به تنهایی با تغییرات جدی مواجه میxad شوند، در تعامل با یکدیگر نیز، باعث به وجود آمدن تغییرات عمیقxad تری میxad شوند که از آنها به عنوان تغییرات برافکن یاد میxadشود.

بر این اساس، در حوزه فیزیکی شاهد 4 تغییر برافکن به واسطه انقلاب صنعتی چهارم هستیم که عبارتند از:

- خودروهای خودران: صنعت خودرو یک حوزه فیزیکی است که با ترکیب حوزه دیجیتال، باعث به وجود آمدن خودروهایی میxad شود که بیxad نیاز از راننده است. در همین راستا، شرکت xadهایی همچون گوگل، با ایجاد تغییرات ساختاری در خود، شرکتی را به نام آلفابت راهxad اندازی کردهxad اند که یکی از پروژهxad های آن خودروهای خودران یا بدون راننده است. در کتاب انقلاب صنعتی چهارم نیز پیشxad بینی شده تا سال 2040، در خوش بینانه xadترین حالت حدود 90 درصد خودروها خودران می xadشوند.

- پرینترهای سهxad بعدی: در این تغییر نیز، تعاملی بین فضای فیزیکی و دیجیتال برقرار میxad شود، چراکه علاوه بر آنکه از مواد جدید در پرینتر استفاده میxad شود، یک فضای سه بعدی نیز که با استفاده از نرمxadا فزار طراحی شده است برای چاپ به وسیله پرینتر مورد استفاده قرار میxad گیرد. در واقع، با مواد جدیدی که به پرینتر تزریق شده است یکxad شئ، یک قسمت از بافت بدن، یک خانه و یا هر چیز دیگر که قابل استفاده باشد از طریق نرم xadافزار مربوطه طراحی و سپس چاپ میxad شود. در حال حاضر، در حوزه زیست شناسی این تغییر در حال رخ دادن است و با استفاده از چاپ سه xadبعدی یک بافت از بدن قابل طراحی، چاپ و استفاده است. در کره جنوبی نیز چنین مسئله xadای حالت تجاری به خود گرفته است و در ابعاد مختلف به آن پرداخته میxadشود. به طور مثال، اتاقکی وجود دارد که اطراف آن دوربینxad های متعددی نصب شده است و زمانی که شما وارد اتاق می xadشوید از شما عکس گرفته و سپس مجسمه شما را پرینت کرده و در اختیار شما قرار میxadدهد.

- روباتیک پیشرفته: تغییر دیگری که در حوزه فیزیکی در جریان است، روباتیک پیشرفته است که اتفاقاً در آینده تأثیرات جدی در حوزه اشتغال خواهد داشت. یکی از موضوعات ملموس مرتبط با این موضوع اتوماسیون صنعتی است. به طور مثال، در حال حاضر، روباتxad ها در خطوط تولید خودرو به کار گرفته شدهxad اند که این موضوع باعث کاهش نیروی کار انسانی شده است. در واقع، یک نفر با قرار گرفتن پشت یک دستگاه کامپیوتر و با استفاده از آن، امکان مدیریت خط تولید خودرو را دارد و دیگر نیازی نیست برای هر بخش از خط تولید نیروی مجزایی به کار گرفت. این روباتxad ها در حال گسترش به همه حوزه xadها حتی امور خانهxad داری، بچهxad داری و ... هستند و تحول عمیقی در زندگی بشر ایجاد خواهند کرد.

-مواد جدید: یک تغییر دیگر در حوزه فیزیکی مربوط به مواد جدید است. در واقع، این مواد جدید قابلیت هوشمند بودن دارند و تولیدی که به واسطه این مواد شکل میxad گیرد از مواد کمتر و با کیفیت xadتری بهرهxad میxad گیرد، بنابراین مصرف مواد اولیه برای تولید به شدت در اقتصاد کاهش میxad یابد.

در حوزه دیجیتال نیز با 3 تغییر برافکن روبهxad رو هستیم:

• - اینترنت اشیاء: اولین حوزه تغییر در این حوزه، اینترنت اشیاء است؛ بدین معنی که تمام مکانxad ها، دستگاهxadها و ... در زندگی بشر قابلیت اتصال به اینترنت و کنترل از راه دور را دارد و مثال ملموس آن خانه xadهای هوشمند است که این اتفاق در کشور نیز شکل گرفته است. در واقع، اتفاقی که به واسطه اینترنت اشیاء در حال رخ دادن است، تحول جدی در تعامل میان کسب xadوکار و مشتری ایجاد خواهد کرد.
• بلاکxadچین: بلاکxadچین فناوری پایهxad ای دیگری در حوزه دیجیتال است که به واسطه انقلاب صنعتی چهارم در حال شکلxad گیری و گسترش است. این فناوری که غیرمتمرکز بودن، شفافیت و امنیت و سرعت بالا از ویژگیxad های منحصر به فرد آن است، مزیت xadهای بسیاری در حوزه xadهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... پیشxadروی کشورها قرار داده است و در حال حاضر، بسیاری از کشورها برای ارائه خدمات بهتر و سریعxadتر در حوزه xadهای مختلف آن را به کار گرفته xadاند.
• اقتصاد اشتراکی: سومین تغییر در حوزه دیجیتال مربوط به اقتصاد اشتراکی است که تقریباً این تغییر برای بسیاری از افراد شناخته شده است. در واقع، این حوزه تغییر که بر پایه پلتفرم استوار است، مفهوم و ارزش دارایی را تغییر می xadدهد، به طوریxadکه، در حال حاضر، بزرگxadترین شرکت تاکسیرانی دنیا حتی یک تاکسی به عنوان دارایی خود در اختیار ندارد و یا بزرگxadترین شرکت تولید محتوا، خودش هیچ محتوایی تولید نمی xadکند. بنابراین، آنچه که در این حوزه قدرتxad آفرین و ارزشxad آفرین است، پلتفرم میxad باشد.
• هوش مصنوعی: موضوع مهم و جدی دیگر در تغییرات حوزه دیجیتالی، هوش مصنوعی است که ارتباط تنگاتنگی با تغییرات در حوزه های مختلف دارد.

حوزه زیستی، سومین حوزه xadای است که شاهد تغییرات برافکن در آن خواهیم بود و این تغییرات عبارتند از:

- توالیxadیابی ژنی: این تغییر پزشکی شخصی شده را به دنبال خواهد داشت؛ بدین صورت که در حال حاضر، تفکیک ژن انسان به دیتاهای مختلف، قابلیت استفاده از آن را در تولید محصولات مختلف در اختیار علم پزشکی قرار داده است و به طور مثال، در طب سنتی، با استفاده از نتیجه xadای که از آزمایش یک دارو روی بدن انسان حاصل میxadشود، آن دارو برای مابقی افراد با بیماری مشابه قابل تعمیم است، در حالیxadکه در پزشکی شخصی شده، با توجه به ژن هر فرد یک نوع دارو تولید و استفاده میxadشود.

- زیست xadشناسی مصنوعی: تغییر دیگر در حوزه زیستی، زیستxad شناسی مصنوعی است. این حوزه تحولات شگرفی در آینده ایجاد خواهد کرد و با قابلیتی که در اختیار بشر قرار می xadدهد، میxadتواند به خلق موجودات جدیدی با استفاده از عناصر اصلی DNA بی انجامد و وضعیت زندگی انسان xadها را بهبود بخشد.

-رسانش مؤثر: سومین حوزه تغییر در این بخش مربوط به رسانش مؤثر میxad باشد. مثلاً اگر در پزشکی شخصی شده، در بیماری xadهای مشابه برای هر فرد با توجه به تفکیک ژنی صورت گرفته، یک نوع دارو تولید می xadشود که مختص به آن فرد خاص است، در رسانش مؤثر، تأکید بر آن است که دارو برای یک قسمت از بافت بدن که آسیب دیده و نه تمام بدن، تجویز می xadشود. به طوریکه، اگر پیش از این برای درمان یک بیماری، تجویز یک دارو بر تمام بافت xadهای بدن تأثیر داشت و علاوه بر درمان بیماری، عوارضی را نیز به همراه داشت، با فناوری رسانش مؤثر در پزشکی شخصی شده، بافتxadه ایی که درگیر بیماری نیست، دارویی نیز دریافت نخواهند کرد. بنابراین، پایگاه دادهxadهای ژنی یکی از مهمxadترین موضوعات در تغییرات فناوری xadهای زیستی است و بسیاری از کشورها اقدام به تشکیل پایگاه xadهای دادهxad های ژنی کردهxad اند که این پایگاه داده همچون پلتفرمxad ها قدرتxadآور است و میxad تواند برای کشورهایی که این پایگاه را ندارند، تهدیدزا و خطرآفرین باشد. متأسفانه، به دلیل آنکه هنوز درک چنین موضوعی و همچنین، زیرساختxad های فناوری آن در کشور شکل نگرفته است، در حال حاضر، آزمایش xadهای ژنتیکی ایران به خارج از کشور منتقل می xadشود و پایگاه ژنی ایرانیان در خارج از کشور (کشورهای آلمان، کره جنوبی) در حال شکلxad گیری است که در صورت ادامه این روند، کشور را با مسائل مشکلات امنیتی مواجه خواهد کرد.

حوزه xadهای تأثیرپذیر در انقلاب صنعتی چهارم

با توجه به آنچه گفته شد، انقلاب صنعتی چهارم از در هم تنیدگی سه حوزه تغییر در حال جریان است که این انقلاب همچون سایر انقلاب xadها تأثیراتی را در حوزهxad های مختلف به همراه خواهد داشت. اما سه حوزه اصلی که بیشترین تأثیر را از این جریان خواهند گرفت، اقتصاد، کسب و کار و دولتxad ها میxad باشند.

- تأثیرات بر اقتصاد: تأثیرات اقتصادی انقلاب چهارم در سه حوزه اقتصاد، اشتغال و ماهیت کار آشکار میxadشود. در حوزه اقتصاد با سه مسئله جدی کاهش رشد، افزایش سالمندی و کاهش بهره xadوری را مواجه خواهیم بود. در حوزه اشتغال، جایگزینی نیروی کار، شکلxad گیری مهارتxad های جدیدتر و بیxad اثر شدن مهارتxad های فعلی و تحت تأثیر قرار دادن اقتصادهای در حال توسعه شکل می xadگیرد، به طوریکه، در کشورهای پیشرفته صحبت از بازگشت کارخانه به خانه است، در حالیxadکه در اقتصادهای در حال توسعه همچنان، تولید کارخانه xadای در جریان است و در چنین شرایطی، اقتصادهای در حال توسعه توانایی رقابت با اقتصادهای پیشرفته را نخواهند داشت. در حوزه ماهیت کار، کارکنان خویش xadفرما شکل گرفته xadاند.در واقع، در این مدل، این طور نیست که فرد یک کارمند باشد یا در یک محل مشخص مشغول به فعالیت باشد، بلکه در فضای ابری می xadتواند همزمان کارمند 10 شرکت یا بیشتر باشد.

- تأثیرات بر کسب xadوکار: در این حوزه نیز انقلاب صنعتی چهارم تحولات جدی ایجاد خواهد کرد. تغییر انتظارات مشتری، تولید محصولات بهبود یافته با داده، نوآوری گروهی و مدلxad های جدید عملیاتی از جمله تغییراتی است که به واسطه تأثیرگذاری انقلاب صنعتی چهارم بر حوزه کسبxad وکار شکل خواهد گرفت. در خصوص مدلxad های جدید عملیاتی، نمونه بارز آن پلتفرم xadها هستند که در آینده صاحب دارایی و ارزش میxad شوند، که کافه بازار یکی از این پلتفرم xadهاست که خودش هیچ نرمxad افزاری تولید نمیxad کند، اما 18 هزار تولیدکننده نرمxad افزار و 30 میلیون یوزر فعال دارد. در واقع، این پلتفرم یک مدل جدید عملیاتی است که در دو هفته ابتدایی سال 96، سه میلیارد تومان رکورد فروش آن بوده و 100 میلیون دلار نیز ارزش xadxadگذاری شده است.

-تأثیرات بر دولت: شاید مهمxad ترین و اصلیxad ترین تأثیر این انقلاب بر دولتxad ها باشد. در واقع، اتفاقی که به واسطه تغییرات فناوری در حوزه دولت شکل میxad گیرد، همچون شمشیر دولبه عمل میxad کند. از یک طرف، با استفاده از ظرفیت xadها و فرصت xadهای به وجود آمده از طریق فناوریxad های برافکن می xadتوان سازوکار حکمرانی را بهبود بخشید و خدمات بهتری را به بخشxad های مختلف یک جامعه ارائه کرد و از سوی دیگر، این فناوریxad ها ورود بازیگران غیردولتی را به حوزه حکمرانی دولتxad ها افزایش دادهxad اند و نقش حاکمیتی آنها را در مسائل مختلف کمرنگ کردهxad اند. در واقع، دیگر دولت xadها قدرت مسلط در یک کشور نیستند و به واسطه فناوری xadهای شکل گرفته، حوزه قدرت از دولتxadها به سمت بازیگران غیر دولتی در جریان است. بنابراین، در مجموع میxad توان گفت، در انقلاب صنعتی چهارم دستیابی به قدرت راحت xadتر از گذشته، استفاده از آن دشوار و از دست دادنش بسیار آسان شده است.

- تجربه دیگر کشورها در استفاده از ظرفیت xadهای انقلاب صنعتی چهارم

همانxadطور که شکلxad گیری انقلاب صنعتی اول تا سوم مختص به کشورهای اروپایی و آمریکا بود، مهد شکلxad گیری انقلاب صنعتی چهارم نیز کشورهای توسعه یافته غربی از جمله آمریکا، آلمان و ... است. آلمان که در انقلاب صنعتی دوم رهبری جهانی را بر عهده داشت، از جمله کشورهایی است که تلاش دارد با استفاده از ظرفیت xadهای انقلاب صنعتی چهارم که موجب بر هم خوردن تقسیم کار جهانی میxad شود، جایگاه از دست رفته خود را در انقلاب صنعتی سوم جبران کند و به رهبری جهانی خود با استفاده از ظرفیت xadهای نوآوری و فناوری بازگردد. به همین دلیل، با تدوین راهبرد فناوری 2020، به دنبال یک سیاست xadگذاری مبتنی بر نوآوری است تا بتواند به واسطه آن سهم خود را در بازارهای جهانی بر اساس اولویتxad های سیاستxadگذاری شده در این راهبرد گسترش دهد. لازمه این کار نیز توجه به سازوکار و ترتیبات نهادی لازم برای سیاستxadگذاری با استفاده از حاکمیت چابک است و در راستای این امر، ارتباط پروژهxad ها با برنامه xadهای عملیاتی ملی(بایدها و نبایدهای مشخص)، توسعه ابزارهای جدید برای بهبود شبکهxad سازی(نهادهای واسط جدید)، حمایت از بنگاه xadهای کوچک و متوسط با محوریت استارتxad آپxad ها، اصلاح زیرساخت xadهای حقوق رقابت، مالکیت و ابزارهای مالی و همچنین تقویت گفتگوهای ملی از جمله ابزارهایی است که این کشور برای تبدیل شدن به قدرت و رهبری جهانی با تحقق اهداف راهبرد 2020 برای خود در نظر گرفته است.

جمع xadبندی

پیشرفت دانش و ظهور تکنولوژیxad و فناوریxad های جدید، همزمان فرصتxad ها و تهدیدهای بیxad شماری را پیشxad روی کشورها قرار می xadدهد و همانxadطور که تجربه انقلاب xadهای صنعتی اول تا سوم نشان میxad دهد، قدرت رهبری و جایگاه کشورها در حوزه xadهای مختلف تقسیم xadبندی جهانی متأثر از توانایی و ظرفیت کشورها در استفاده از این دانش و فناوری است. متأسفانه کشور ما در انقلابxad های صنعتی پیشین نتوانست از فرصتxad های پیش آمده به واسطه این انقلاب در رشد و توسعه خود و همچنین اثرگذاری در اقتصاد جهانی بهره ببرد و تنها تبدیل به یک مصرف کننده نهایی دانش و تکنولوژی شد؛ این بار نیز، این اتفاق با ظهور انقلاب صنعتی چهارم مجدداً در حال تکرار شدن است و با وجود آنکه بسیاری از اقتصادهای پیشرفته و یا در حال توسعه در مسیر انقلاب صنعتی چهارم گام های جدی و عملی اثرگذار برداشتهxad اند، اما کشور ما همچنان در غفلت از فرصتxad های و ظرفیت xadهای پیش آمده به واسطه این انقلاب به سر میxadبرد. حال اگر، بر اساس اهداف بلندمدتی که برای کشور در نظر گرفته xadایم و به دنبال نقش و اثرگذاری جهانی در حوزهxad های مختلف هستیم، ناگزیر باید از مسیر انقلاب صنعتی چهارم عبور کنیم که این امر با ارائه یک پاسخ سیاستی مناسب با استفاده از تجارب کشورهای پیشxadرو در این زمینه امکانxadپذیر است. در غیر این صورت، اگر غفلت از این فرصت ادامه یابد، با توجه به دامنه وسعت و سرعتی که این انقلاب دارد، نمی xadتوانیم اهداف جهانی و منطقه xadای خود با توجه به تقسیم xadبندی کار جهانی محقق سازیم. بنابراین، در وهله اول دولت و در مرحله بعد جامعه باید نسبت به فرصتxad ها، تهدیدها و ظرفیت xadهای این انقلاب آگاهی یابند و این موضوع به عنوان ترکیبی از یک سیاست اقتصادی، فرهنگی، بازرگانی، آموزشی و ... در سیاستگذاری کلان کشور مورد توجه قرار گیرد. در این میان، نخبگان و رسانهxad ها در تعامل با یکدیگر بیشترین نقش و تأثیر را در آگاهی xadبخشی و فراهم کردن بستر و شرایط استفاده از ظرفیت xadها و فرصت xadهای این انقلاب در بطن جامعه و در نهاد دولت و مسئولان سیاستگذار دارند.

سرقت علمی...